Historia

Dzisiejsza Biblioteka Publiczna w Tuchowie swą historię wywodzi od działającej tu biblioteki Towarzystwa Szkoły Ludowej. Można przyjąć, że najbardziej prawdopodobną datą jej powstania jest rok 1911, gdyż wówczas ukończono budowę „Sokoła”, który „wyposażono w przyrządy gimnastyczne, wybudowano kręgielnię i urządzono bibliotekę”. Pierwszym bibliotekarzem był Adolf Wojtanowski – kierownik Szkoły Powszechnej. Tuż przed I wojną światową zbiory biblioteki ocenia się na około 300 egzemplarzy.
Wojna przerwała działalność biblioteki, księgozbiór częściowo uległ zniszczeniu. W 1918 roku TSL na nowo przyczyniło się do jej otwarcia. Jak podają źródła, była ona dobrze zorganizowana. Świadczy o tym fakt, iż w 1920 roku posiadała 518 książek, w 1925 r. było ich już 730, w 1935 -1600, a w 1937 – 1700 woluminów. Liczba czytelników dochodziła do 97. Po Bibliotece Publicznej w Tarnowie była to druga co do wielkości biblioteka w rejonie tarnowskim.
Opiekę nad zbiorami przejmuje po I wojnie światowej nauczycielka Maria Chmielowska, jednak już po roku jest na jej miejscu Leopold Kluger.
W kronikach biblioteki zapisano, że była ona czynna dwa razy w tygodniu, w godzinach popołudniowych; opłata, którą pobierano od wszystkich korzystających, wynosiła 30 gr miesięcznie od tomu.
Społeczeństwo żywo interesowało się losem biblioteki; jako przykład można podać aptekarza Władysława Foltyńskiego, dzięki któremu zaopatrzono ją w wiele cennych pozycji książkowych. Część ówczesnego księgozbioru znajduje się w bibliotece do dziś, zachował się bardzo dobrym stanie i stanowi cenną kolekcję.
W latach 30. pojawił się nowy bibliotekarz – Władysław Rudnicki. Głównie dzięki niemu podczas II wojny światowej biblioteka nie przerwała działalności. Wypożyczał książki, chociaż było to bardzo niebezpieczne. Pięciokrotnie przenosił zbiory do różnych lokali. Część księgozbioru ukrywał w prywatnych domach, na strychach i w piwnicach. Sprawie przechowywania książek w czasie wojny przysłużył się także Leopold Kluger oraz wielu mieszkańców naszego miasta (znane jest nazwisko Jadwigi Mróz).
Pod koniec wojny, w lipcu 1944 r., niemieckie starostwo wydało nakaz przewiezienia zbiorów do Tarnowa, gdzie spłonęłyby, jak część tarnowskich; wówczas to uratował je od zagłady burmistrz – Jan Eilmes.
Do reaktywowania po wojnie Biblioteki Miejskiej przyczynili się: Leopold Kluger, Władysław Rudnicki i Stefan Gątarski. Ten ostatni w 1947 r. fachowo uporządkował księgozbiór po TSL-u (liczący – według zapisu w kronice Biblioteki Powiatowej w Tarnowie – 1450 woluminów) i zorganizował czytelnię.
W tym też roku, z inicjatywy Biblioteki Powiatowej, powstała w Tuchowie druga biblioteka, pod nazwą Gminna Biblioteka Publiczna. Głównym zadaniem nowo powstałej placówki było utrzymywanie punktów bibliotecznych w gminie, których było w 1947 roku aż 11. Usytuowana została w sali posiedzeń Gminnej Rady Narodowej, gdzie pozostała do 1950 r., po czym trafiła do domu prywatnego przy rynku, zajmując wraz z Biblioteką Miejską pomieszczenie po zlikwidowanej restauracji. Bibliotekarzem prowadzącym tę instytucję był Józef Grzenia. Do 1955 roku istniały zatem w Tuchowie dwie biblioteki publiczne. Po likwidacji gmin zostały połączone, tworząc jedną placówkę.
Pisząc o bibliotekarzach Miejskiej Biblioteki, należy wymienić kilkanaście osób. Pierwszym kierownikiem był wspomniany już Stefan Gątarski, który zrezygnował z pracy w 1948 r., jego miejsce na krótko zajęła Gabriela Dobrowolska, a po jej rezygnacji funkcję przejął sekretarz urzędu – Władysław Klimek. W 1949 r. powrócił do pracy Stefan Gątarski; zakupił nowe książki, czasopisma, zorganizował kilka odczytów i wystaw. Jednak z powodu choroby ustąpił ze stanowiska w 1951 r. Zastąpił go wcześniej już pracujący w bibliotece Władysław Rudnicki, który pracował do kwietnia 1953 roku. Obowiązki bibliotekarza ponownie objął, wówczas emerytowany kierownik szkoły, Leopold Kluger. Pracował do roku 1958, przyczym na przełomie lat 1954/55 zastępowała go Maria Okaz, a w 1956 pomagała mu w pracy Maria Gadek. Na miejsce L. Klugera przyszła Alina Pazdur, która kierowniczką MBP była do końca 1964 r. W lipcu 1961 r. pracę w bibliotece rozpoczęła Zofia Nicpoń, która w latach 1965 – 1997 pełniła funkcję kierowniczki. Jej współpracownicą była Stanisława Sajdak-Pach, która pracowała w latach 1965 – 1998. W 1982 r. zwiększono obsadę i personalną biblioteki; od kwietnia pracę podjęła Janina Chruściel (zatrudniona do 1990), a od sierpnia — Dorota Dobarska (pracuje nadal, prowadzi i oddział dla dzieci i młodzieży). Od września 1988 r. nowym bibliotekarzem została Bożena Wrona, która w lutym 1997 r. przejęła funkcję kierownika biblioteki. Najmłodsze stażem bibliotekarki to: Joanna Pach (od 1997), Monika Kapka (1997 – 99) oraz Katarzyna Skultecka (1999).
Przez wiele lat działalności biblioteka mieściła się w wielu lokalach. Pierwszą powojenną jej siedzibą były dwie sale tuchowskiego „Sokoła”. Wiatach 1950-54 zajmowała, jak wyżej wspomniano, razem z Biblioteką Gminną lokal w rynku, po czym wróciła do „Sokoła”. W latach 1957-1982 znajdowała się w ratuszu. Tu kilkakrotnie zmieniała sale. Do 1965 r. miała tylko jedno pomieszczenie na piętrze, potem dwa, a od 1968 – trzy. Później dwa z pomieszczeń bibliotecznych zajął komitet PZPR, a do dyspozycji pozostało jej jedno o powierzchni 45 m2. W roku 1978 została przeniesiona na parter, gdzie otrzymała lokal o powierzchni 50 m2. W 1982 r. w związku z remontem ratusza trafiła do piwnic Rejonowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej. Tu, w niezwykle trudnych warunkach, funkcjonowała prawie dziewięć lat. W 1991 roku księgozbiór znalazł wreszcie godne swych tradycji miejsce w budynku Domu Kultury, gdzie na piętrze zajmuje powierzchnię 200 m2. Jest tu więc miejsce na wypożyczalnię dla dorosłych, przestronną czytelnię, także na osobne pomieszczenie dla istniejącego od 1987 r. oddziału dla dzieci i młodzieży.

Biblioteka Miejska w Tuchowie miała w 1955 r. blisko 6500 woluminów, w 1960 – 8600, w 1975 – bez mała 18000, czyli więcej niż niejedna biblioteka gminna obecnie. Obecny stan zbiorów wynosi 57424 pozycji inwentarzowych. Odpowiednio wysokie były tez wyniki czytelnicze, mierzone liczbą czytelników i wypożyczeń; obecnie 3806 czytelników i ponad 100000 wypożyczeń rocznie. Są to dobre wyniki, co potwierdzają nagrody i wyróżnienia na corocznych podsumowaniach pracy bibliotek rejonu tarnowskiego.
Jedną z form pracy biblioteki są spotkania autorskie, których zorganizowano wiele w powojennej historii tej placówki. Zapraszano literatów bądź dziennikarzy. Zapisy w kronikach wymieniają takich jak: Stanisław Grzesiuk, Jerzy Orlewski, Władysław Bodnicki, Ryszard Kłyś, Tadeusz Kudliński, Stanisław Gachowski, Stanisław Pagaczewski, Jan Józef Szczepański, Bogna Wernichowska, Tadeusz Śliwiak, Kazimierz Kordas, Jalu Kurek, Krystyna Szlaga, Julian Kawalec, Stanisław Potępa, Andrzej Grabowski.
Ponadto organizowane są wystawy, lekcje biblioteczne, kiermasze książek, prelekcje oświatowe oraz konkursy. Od lat funkcjonuje wypożyczalnia międzybiblioteczna. Od 1974 r. prowadzony jest dział informacji regionalnej, w którym gromadzi się materiały o Tuchowie. W 1998 r. otworzono wypożyczalnię książki mówionej.
Nie można pominąć także filii i punktów bibliotecznych, działających na terenie całej gminy.
W Jodłówce Tuchowskiej od 1947 r. istniał punkt biblioteczny, który w 1957 r. przemianowany został na bibliotekę gromadzką. Zmieniała ona pięciokrotnie swoją lokalizację: od starego drewnianego budynku, nie spełniającego podstawowych wymogów przechowywania i udostępniania zbiorów, do pięknego lokalu po zlikwidowanym barze „Jodełka” (od stycznia 1993). W połowie lat 70., kiedy z placówki gromadzkiej stawała się filią MGBP w Tuchowie, dysponowała księgozbiorem liczącym 5500 woluminów; obecnie ma ich 9900. Od paru lat funkcjonuje tu wypożyczalnia kaset wideo oraz Klub Młodego Czytelnika. Od samego początku przez 35 lat (do lutego 1991) bibliotekę prowadziła Barbara Markiewicz. Po niej aż do chwili obecnej – Maria Wabno.
Druga filia MGBP mieści się w Siedliskach. Początkowo był tu punkt, później biblioteka gromadzka (1963 – 73). Pierwszą siedzibę miała w budynku gromadzkim, w 1978 r. przeniesiono ją do domu prywatnego, gdzie funkcjonowała do 1993, kiedy znalazła siedzibę w remizie OSP. Jej księgozbiór liczy 9400 woluminów. Do 1978 r. placówkę prowadziła nauczycielka Stanisława Węgrzyn, w latach 1979 – 1993 – Stanisława Wantuch, następnie (1993 – 97) – Stanisława Sajdak-Pach. Od 1997 do 2006 Edyta Gnat a obecnie Anna Czopek.
W latach 1963 – 1980 istniała jeszcze placówka w Piotrkowicach, początkowo jako biblioteka gromadzka, później filia MGBP. Do września 1973 r. mieściła się w Szkole Podstawowej i prowadził ją kierownik szkoły Wojciech Łaś, potem znalazła się w domu prywatnym. Ostatnią bibliotekarką była Zofia Polek. Bibliotekę zlikwidowano na początku 1981 r. z powodu bardzo złych warunków lokalowych wobec braku perspektywy ich poprawy. Pozostał punkt biblioteczny w Klubie Rolnika, ale i ten zlikwidowano w 1991 r.
Długie lata funkcjonował punkt biblioteczny w Łowczowie, prowadzony przez Krystynę Jagiełło.
Biblioteki wiejskie osiągają wysokie wyniki czytelnicze i cieszą się zainteresowaniem lokalnych społeczności.
Obecnie w gminie funkcjonują trzy placówki: Biblioteka w Tuchowie i jej dwie filie – w Jodłówce i Siedliskach.
Od 1991 r. utrzymanie Biblioteki leży w gestii samorządu. Służebna jej rola wobec społeczności lokalnej czyni ją instytucją niezbędną w funkcjonowaniu tej społeczności. Zaspokaja potrzebę kontaktu z książką, wspomaga system oświaty, służy ogólnokulturowemu rozwojowi społeczeństwa. Dlatego powinna być przedmiotem dumy i troski nie tylko bibliotekarzy, ile wspólnej – mieszkańców i władz lokalnych.